ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΔΕΝ ΓΥΡΙΖΟΥΝ ΠΙΣΩ

Για την τέχνη του να σκέπτεσαι πριν μιλήσεις

Υπάρχει μια μεγάλη αυταπάτη που, λίγο ή πολύ, κουβαλάμε όλοι μας. Ότι μας χαρακτηρίζουν οι σκέψεις μας.

 Δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι ισχύει κάτι τέτοιο. Οι σκέψεις είναι ελεύθερες, ανεξέλεγκτες, πολλές φορές παράλογες, σκληρές ή και αντιφατικές. Από το μυαλό όλων μας περνούν καθημερινά πράγματα που, αν ειπωθούν ακριβώς όπως γεννήθηκαν, μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα, να πληγώσουν ανθρώπους ή να ανατρέψουν ισορροπίες που χτίστηκαν επί χρόνια.

Βέβαια, για να λέμε του στραβού το δίκιο, υπάρχουν άπειρες καθημερινές στιγμές στις οποίες λέμε πράγματι αυτό που σκεφτόμαστε. Κυρίως όταν πρόκειται για απλά, ανώδυνα και αποδείξιμα θέματα, χωρίς ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος ή σοβαρές συνέπειες. Εκεί η ειλικρίνεια είναι εύκολη υπόθεση. 

Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν βρίσκεται στα εύκολα. Βρίσκεται στις στιγμές όπου η σκέψη συναντά τον θυμό, την απογοήτευση, τη ζήλια, τον φόβο, την πίκρα. Εκεί όπου τα λόγια αποκτούν βάρος και οι συνέπειές τους μπορεί να μας ακολουθούν για πολύ περισσότερο απ’ όσο διαρκεί η στιγμή που τα γέννησε.

Φαντάζομαι ότι, αρκετοί από εμάς έχουμε κατά καιρούς δηλώσει-ακομα και  με υπερηφάνεια- ότι «λέμε πάντα αυτό που σκεφτόμαστε». Όσο περνούν όμως τα χρόνια, τόσο περισσότερο αναρωτιέμαι αν αυτό είναι πράγματι αρετή ή απλώς ένας εύκολος τρόπος να απαλλαγούμε από το βάρος της αυτοσυγκράτησης. Και αυτό γιατί, αν όλοι λέγαμε ακριβώς ό,τι σκεφτόμαστε, ακριβώς τη στιγμή που το σκεφτόμαστε, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι θα μπορούσαν να επιβιώσουν πολλές φιλίες, πολλοί γάμοι, πολλές συνεργασίες ή ακόμη και η καθημερινή κοινωνική μας συνύπαρξη.

Ίσως γι’ αυτό, οι ανθρώπινες σχέσεις στηρίζονται, όχι μόνο σε αυτά που λέγονται, αλλά και σε αυτά που επιλέγουμε να μη λέμε.

Και εδώ αρχίζει μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις μας. Από τη μία απαιτούμε ειλικρίνεια από τους άλλους. Από την άλλη, όταν η ειλικρίνεια μάς αγγίξει σε κάποιο ευαίσθητο σημείο, συχνά δυσκολευόμαστε να την αντέξουμε. Γιατί και η σιωπή λέει κάτι, ακόμη κι όταν δεν ξέρουμε τι ακριβώς θα ακούσει ο άλλος μέσα σ’ αυτήν.

Μεγαλώνουμε με την αντίληψη ότι η αλήθεια πρέπει να λέγεται «έξω από τα δόντια». Όμως η ζωή μάς διδάσκει ότι η αλήθεια δεν είναι πάντοτε το πρόβλημα. Πρόβλημα είναι συχνά ο τρόπος, η στιγμή και η πρόθεση που τη συνοδεύουν.

 Μερικές φορές η λεγόμενη «σκληρή αλήθεια» δεν είναι τίποτα περισσότερο από θυμό μεταμφιεσμένο σε ειλικρίνεια. Και δεν είμαι βέβαιος ότι όσοι δηλώνουν πως λένε τα πράγματα χωρίς περιστροφές, αγαπούν πάντοτε περισσότερο την αλήθεια. Ίσως μερικές φορές να αγαπούν περισσότερο την αίσθηση ότι έχουν δίκιο.

Δεν υποστηρίζω σε καμία περίπτωση,ότι πρέπει να ζούμε μέσα στο ψέμα ή να κρύβουμε διαρκώς αυτά που αισθανόμαστε. Ούτε ότι η σιωπή είναι πάντοτε σοφία.

 Αναρωτιέμαι όμως μήπως η ωριμότητα δεν φαίνεται από το πόσα λέμε, αλλά από το πόσα μπορούμε να επεξεργαστούμε πριν τα πούμε. Μήπως τελικά η δυσκολία δεν βρίσκεται στο να εκφράσουμε μια σκέψη, αλλά στο να την αφήσουμε να ωριμάσει λίγα λεπτά, λίγες ώρες ή καμιά φορά λίγες μέρες πριν γίνει λόγος.

…

Οι σκέψεις έχουν ένα προνόμιο που τα λόγια δεν έχουν. Μπορούμε να τις διορθώσουμε. Μπορούμε να τις αναθεωρήσουμε, να τις εμπλουτίσουμε, να τις εγκαταλείψουμε ή ακόμη και να τις θεωρήσουμε λανθασμένες. Τα λόγια όμως, από τη στιγμή που θα ειπωθούν, αποκτούν μια παράξενη αυτονομία. Παύουν να μας ανήκουν αποκλειστικά και αρχίζουν να ανήκουν και σε εκείνον που τα άκουσε, στον τρόπο που τα κατάλαβε και στο αποτύπωμα που του άφησαν.

Ίσως τελικά η πραγματική ωριμότητα να μη βρίσκεται στην ικανότητά μας να λέμε πάντοτε ό,τι σκεφτόμαστε, αλλά στην ικανότητά μας να διακρίνουμε ποιες σκέψεις αξίζει να γίνουν λόγια, πότε πρέπει να ειπωθούν και με ποιον τρόπο.

 Και ίσως εκεί να βρίσκεται μία από τις πιο δύσκολες τέχνες της ανθρώπινης συνύπαρξης.