ΓΡΥΛΛΙΖΟΝΤΑΣ
Από το γρύλλισμα στον λόγο – και πάλι πίσω
Ζούμε σε μια εποχή όπου μιλάμε ασταμάτητα και, ταυτόχρονα, λέμε όλο και λιγότερα. Η επικοινωνία μοιάζει να έχει επιστρέψει σε μια πρωτόγονη μορφή: όχι επειδή χάθηκε η γλώσσα, αλλά επειδή χάθηκε το πραγματικό νόημα της ανταλλαγής. Ένας συνεχής θόρυβος, λέξεις χωρίς βάρος, γνώμες χωρίς ρίζα, φράσεις που δεν ζητούν απάντηση αλλά επιβεβαίωση.
Κάποτε, όταν οι άνθρωποι επικοινωνούσαν γρυλλίζοντας, αυτό αρκούσε. Οι ανάγκες ήταν στοιχειώδεις: τροφή, ξεκούραση, αναπαραγωγή, ασφάλεια. Δεν υπήρχε χώρος – ούτε ανάγκη – για περισσότερες εξηγήσεις. Το ένστικτο οδηγούσε και η επιβίωση δικαίωνε.
Σήμερα, ενώ γνωρίζουμε απείρως περισσότερα, μοιάζουμε λιγότερο ικανοί να συνεννοηθούμε. Η γνώση, αντί να λειτουργεί ως γέφυρα, συχνά γίνεται φράγμα. Δεν φταίει η ίδια· φταίει ότι καταναλώνεται άκριτα, χωρίς χρόνο αφομοίωσης, χωρίς εμπειρία που να την μετατρέπει σε βίωμα. Έτσι, αντί να γίνεται σοφία, γίνεται θόρυβος.
Σίγουρα τα αποτελέσματα της γνώσης, μας κάνουν την ζωή πιο εύκολη, πιο ευχάριστη και σίγουρα πιο μοναχική. Μας προσφέρουν δυνατότητες που άλλοτε ούτε μπορούσαμε να φανταστούμε, όμως , ταυτόχρονα μας απομακρύνουν αθόρυβα από εκείνα που κάποτε ήταν αυτονόητα : την επαφή, την συντροφικότητα, την ανάγκη του άλλου ανθρώπου.
Όμως ίσως το πρόβλημα να μην είναι μόνο αυτό.
Ίσως οι άνθρωποι δεν «γρυλλίζουν» επειδή δεν έχουν κάτι να πουν, αλλά επειδή δεν πιστεύουν πια ότι αξίζει να ειπωθεί κάτι ουσιαστικό. Γιατί ο λόγος σήμερα σπάνια συναντά αληθινό ακροατή. Πριν ολοκληρωθεί μια σκέψη, έχει ήδη κριθεί, κατηγοριοποιηθεί, παρεξηγηθεί. Ο διάλογος απαιτεί ρίσκο· και οι άνθρωποι έχουν γίνει ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι στο ρίσκο της έκθεσης.
Έτσι καταφεύγουμε στο ασφαλές: στο κοινότοπο, στο αναμενόμενο, στο θόρυβο. Ο θόρυβος δεν δεσμεύει, δεν απαιτεί ευθύνη, δεν εκθέτει κανέναν. Είναι μια μορφή σύγχρονου γρυλίσματος – όχι από άγνοια, αλλά από φόβο και αυτοπροστασία.
Κι όμως, κάτω από αυτή την επιφάνεια, οι βασικές ανάγκες παραμένουν ίδιες. Όσο κι αν τις καλύπτουμε με τεχνητά υποκατάστατα – εικόνες, διασκέδαση, κατανάλωση και ατελείωτες πληροφορίες– η ανάγκη για συντροφικότητα, για πραγματική επαφή, για μοίρασμα εμπειρίας δεν έχει εξαφανιστεί. Έχει απλώς παραμεριστεί ως κουραστική, απαιτητική, χρονοβόρα.
Τελικά, ίσως το ζητούμενο δεν είναι να απορρίψουμε τη γνώση ούτε να εξιδανικεύσουμε το παρελθόν. Ίσως χρειάζεται απλώς να παραμερίσουμε λίγο τα <φρου φρου και αρώματα> της εποχής και να ξαναθυμηθούμε ορισμένα βασικά πράγματα : ότι η συντροφικότητα είναι σπουδαίο πράγμα, η αλληλοβοήθεια αναγκαία, η συνεργασία πολύτιμη και το ένστικτο απαραίτητο.
Μέσα σε όλα αυτα που αποκτήσαμε, μάλλον ξεχάσαμε κάποια από εκείνα που πραγματικα μας έφερναν κοντά. Και ίσως, για να ξαναβρούμε την επαφή, να χρειαζόμαστε τελικα πολύ λιγότερα από όσα πιστεύουμε για να περναμε πραγματικα καλά.
Με την έλευση του διαδικτύου, η βασική και θεμελιώδης παιδεία των νέων ατόμων γίνεται πλέον από τα ΜΜΕ και το διαδίκτυο…οι γονείς και οι συγγενείς τρέχουν πίσω από την αέναη κατανάλωση και τον μιμητισμό της εικονικής πραγματικότητας…η μετάλλαξη του ανθρώπινου είδους σε γελάδια ράντσου προχωράει ανεμπόδιστα σε Δύση και Ανατολή…ο νέος μεσαίωνας φαίνεται καθαρά στην Κίνα και λίγο λίγο, τα κράτη με κάποιο καθεστώς δημοκρατίας και ανεξιθρησκείας, θα ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο…άριστον αμύνεσθαι το μη εξομοιούσθαι είχε πει ο Μάρκος Αυρήλιος, καλή φώτιση φίλε Νικόλα ☀️
Δεν μιλάμε ασταμάτητα, μιλάμε σίγουρα λιγότερο. Λέμε πάντα όσα θέλουμε να πούμε, με μια καλλίτερη προσέγγιση στον λόγο – ευγένεια και κάποιες φορές με κάλυψη – συμβολικά, απο σεβασμό στην άγνοια του συνομηλητή. Κάποιοι πιστεύουν πως ακόμη και αν η καρδιά σου είναι καθαρότερη από τον αδελφό σου να το κρύψεις, να μην πικράνεις τον αδελφό σου. Η γνώση είναι πληρέστερη και η ομιλία πλέον ακριβής, στηρίζεται στην Λογική. Παλαιοτερα υπήρχε η “σφυρικτή γλώσσα”, ακόμα γίνονται κάποια συνέδρια γι αυτήν. Οι απομακρυσμένοι τσομπάνηδες “σφύριζαν”. Υπάρχει λιγότερος φόβος, μέχρι οργανωμένη αναφορά στην ασέβεια και αναίδεια, που προσμετράτε ως “θάρρος ή ισότητα” από κάποιους – όχι σε όλους τους λαούς. ΑΛΛΑΞΑΜΕ ΕΠΙΠΕΠΕΔΟ, και επικοινωνούμε ευκολότερα, μαθαίνουμε “ξένες γλώσσες” αυτόματοι μεταφραστές κλπ μα κάνουμε άλλα λάθη επικοινωνίας – που δεν μας αφορούν, νομίζω, εδώ.